Język polski - Gimnazjum nr 1 w Brodnicy
Strona Główna | Zadania powtórzeniowe | Kontakt |
Nawigacja
Strona Główna
Konkurs polonistyczny
Zadania powtórzeniowe
Podstawa programowa
Egzamin gimnazjalny

Kontakt
Przydatne linki
Rada Języka Polskiego
Słownik ortograficzny
Okręgowa Komisja Egzaminacyjna
Kuratorium Oświaty w Bydgoszczy
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Strona naszej szkoły
  ZWIĄZKI SKŁADNIOWE

Związkami składniowymi (związkami wyrazowymi) nazywamy połączenia wyrazów, z których jeden jest nadrzędny (określany), a drugi podrzędny (określający).

Związek główny składa się z podmiotu i orzeczenia. Pozostałe związki w zdaniu nazywamy związkami pobocznymi.

Przykład
W poniższym zdaniu występuje sześć związków składniowych:

W piątek bystra Ania błyskawicznie rozwiązała trudne zadanie.

Wyraz nadrzędny
(określany)
Pytanie
Wyraz podrzędny
(określający)
Typ związku
w zdaniu
Ania
co zrobiła?
rozwiązała
związek główny
Ania
jaka?
bystra
związek poboczny
rozwiązała
co?
zadanie
związek poboczny
zadanie
jakie?
trudne
związek poboczny
rozwiązała
jak?
błyskawicznie
związek poboczny
rozwiązała
kiedy?
w piątek
związek poboczny


TYPY ZWIĄZKÓW SKŁADNIOWYCH

Związek zgody - wyraz podrzędny dostosowuje swoją formę (liczbę, rodzaj, przypadek) do wyrazu nadrzędnego. Jeśli zmienimy formę wyrazu nadrzędnego, to samo należy zrobić z wyrazem podrzędnym, np.:
smaczny sernik (M. lp.)
smaczne serniki (M. lm.)
smacznych serników (D. lm.)

Związek zgody tworzą:
- podmiot z orzeczeniem (np. chłopcy siedzą, kot zamruczał),
- rzeczownik z przydawką (np. trzy krowy, piękna pogoda, mój plecak).

Związek rządu - wyraz nadrzędny wymaga użycia wyrazu podrzędnego w określonym przypadku. Jeśli zmienimy formę wyrazu nadrzędnego, nie wpłynie to na formę wyrazu podrzędnego, np.:
zjadłem (co?) sernik (B.)
zjedliście (co?) sernik (B.)
zjadłaby (co?) sernik (B.)

Związek rządu tworzą:
- orzeczenie z dopełnieniem (czasownik z rzeczownikiem, zaimkiem), np.: piekę ciasto, widzę was,
- rzeczownik z przydawką wyrażoną rzeczownikiem lub wyrażeniem przyimkowym, np.: sukces kucharza, zapach sernika, sernik z rodzynkami.

Związek przynależności - wyraz nadrzędny nie wymaga od wyrazu podrzędnego wystąpienia w określonej formie; wyraz podrzędny jest nieodmienny lub ma formę wyrażenia przyimkowego, odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Np.:
jestem (gdzie?) w domu
gotował (jak?) smacznie
wrócę (kiedy?) w sierpniu

Związek przynależności tworzą:
- czasownik z okolicznikiem, np.: pójdę tam, ucieszyła się rano,
- przysłówek z przymiotnikiem lub innym przysłówkiem, np.: bardzo smaczny, wyjątkowo sprawnie.


* SZEREG SKŁADNIOWY

W niektórych zdaniach obok podrzędnych zespołów składniowych możemy wskazać także wyrazy współrzędne względem siebie. Pełnią one w zdaniu tę samą funkcję, np. są podmiotami, orzecznikami, jednorodnymi przydawkami, okolicznikami lub dopełnieniami. Wyrazy te nazywamy szeregami składniowymi.

Przykłady
Danusia i Jagienka kochały Zbyszka.
Była to bajka o Jasiu i Małgosi.
Na plaży w Sopocie było bardzo tłoczno.
WYRAZY POZA ZWIĄZKAMI SKŁADNIOWYMI

W wypowiedzeniu możemy znaleźć także wyrazy, które nie są częściami zdania i nie tworzą związków składniowych. Mogą to być:
- wykrzykniki (wyrażają emocje, np.: ach, ojej),
- wołacze (bezpośrednie zwroty do odbiorcy wypowiedzi, np.: Aniu, człowieku),
- wtrącenia informujące o tym, czyja opinia zawarta jest w wypowiedzi (np. Człowiek ten, według mnie, nie zasłużył na okazanie mu litości.),
- wyrazy, które ujawniają stosunek mówiącego do wypowiadanej treści (np.: na pewno, niestety, oczywiście, po prostu, na szczęście),
- wyrazy, które nawiązują do treści poprzednich wypowiedzeń (np.: poza tym, zresztą, przecież),
- wyrazy podkreślające, uwydatniające treść sąsiadującej z nimi części zdania (np. już, tylko, nawet, dopiero).
Ćwiczenia związane z tym zagadnieniem:

- związki składniowe - ćwiczenia,

- zestaw zadań nr 1 (zadanie 2.).
Nauka o języku
Części mowy
Części zdania
Fonetyka
Wypowiedzenia złożone
Związki frazeologiczne
Związki składniowe
Ortografia
bym, byś, by...
ch, h
-ji, -ii, -i
ó, u
partykuła nie
rz, ż, sz
użycie łącznika
wielka i mała litera
Teoria literatury
Rodzaje i gatunki
Środki stylistyczne
Formy wypowiedzi
W przygotowaniu
Copyright © OB 2009-2012

78684 Unikalnych wizyt | Engine: PHP-Fusion v6.01.6 | Coffee Time Theme by Gry Online

Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie